Αριστοτέλης και Τραγωδία των ημερών

του Απ. Γατή, καθηγητή ΠΕ07 Γερμανικών, MSc
Στις 4 Μαΐου 2009 και ειδικότερα το βράδυ οι πολίτες έζησαν μια live-τραγωδία. Είναι άραγε ισάξια (ειρ.) των αρχαίων τραγικών δημιουργών; Ας θυμηθούμε τον ορισμό της κατά τον Αριστοτέλη (παράξενα παιχνίδια που παίζει η μοίρα!) στην «Ποιητική του»: «Έστιν ουν τραγωδία, μίμησις πράξεως σπουδαίας και τελείας, μέγεθος εχούσης, ηδυσμένω λόγω, χωρίς εκάστου των ειδών εν τοις μορίοις, δρώντων και ου δι` απαγγελίας, δι` ελέου και φόβου περαίνουσαν την των τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν». Δηλ. η τραγωδία είναι μίμηση πράξης σπουδαίας και τέλειας, η οποία έχει αρχή, μέση και τέλος, καθώς και κάποια έκταση, με έκφραση καλλιτεχνική χωριστά για κάθε μέρος, που εκτελείται με πρόσωπα, τα οποία δρουν πάνω στη σκηνή και δεν απαγγέλλουν απλώς και που με τη συμπάθεια του θεατή για τον ήρωα που πάσχει και το φόβο μήπως και ο ίδιος ο θεατής βρεθεί σε όμοια θέση με τον ήρωα, εξαγνίζει στην ψυχή των θεατών τα πρόσωπα που δρουν για τα σφάλματά τους. Δε γνωρίζω, βέβαια, αν στην περίπτωση Αριστοτέλη Παυλίδη μπορεί κανείς να μιλά για κάποια σπουδαία και τέλεια πράξη. Ούτε, βέβαια, θα διακινδύνευα να εικάσω ότι ο πρωταγωνιστής είναι και κανένας ήρωας, κάθε άλλο. Σαφώς και δεν νιώθω το έλεος, τη συμπάθεια προς τον ...«πάσχοντα ήρωα» που το πρόσωπό του συνδέθηκε με συμπεριφορές, αντιλήψεις και πρακτικές ενός ολόκληρου συστεμισμού. Δε νιώθω ούτε καν το φόβο μη τυχόν βρεθώ στη θέση του, διότι γνωρίζω τις καταβολές μου, την πορεία μου και τις συναναστροφές μου. Όσο για την κάθαρση, αυτή δεν άγγιξε καθώς φαίνεται κανέναν, ούτε καν αυτούς που έπρεπε να αγγίξει, διότι απλά φρόντισαν να μην υπάρξει. Στην ουσία δεν επέτρεψαν να υπάρξει. Σύμφωνα με τον ορισμό του Αριστοτέλη (του αρχαίου εννοείται για να μη μπερδευόμαστε), η τραγωδία γίνεται ταυτόχρονα και όργανο ηθικής ανύψωσης. Γιατί μεταφέροντας το θεατή από τον πραγματικό κόσμο στον οποίο δεν ικανοποιείται πάντοτε η δικαιοσύνη, σε έναν κόσμο υψηλότερο και ιδανικότερο, στον οποίο αργά ή γρήγορα το κακό τιμωρείται και η δικαιοσύνη θριαμβεύει, επιφέρει την ηθική βελτίωση του ανθρώπου. Και αναρωτιέμαι. Συνέβησαν τίποτα από τα παραπάνω και δεν το καταλάβαμε, διότι μας πήρε ο ύπνος στον καναπέ ή διότι εξακολουθούμε να επιτρέπουμε να βιάζουν και τη νοημοσύνη μας;
Όσο, τέλος, για το στοιχείο του «μύθου», την «τραγική ειρωνεία» (οι ήρωες του έργου αγνοούν αυτό που γνωρίζουν οι θεατές), απέτυχαν και σ’ αυτό οι σύγχρονοι τραγικοί και παραγωγοί ταυτόχρονα Όμως, ως σκεπτόμενοι πολίτες εξακολουθούμε να έχουμε κάτι που αν αφήσουμε να μας το πάρουν θα είμαστε οι άξιοι της μοίρας μας και άξιοι της τραγικότητάς μας: αξιοπρέπεια και επιλογή. Ας τα θυμόμαστε αυτά τις ώρες που θα κληθούμε να αποφασίσουμε δημοκρατικά για την τύχη αυτού του τόπου.