Να μείνει ή να φύγει από την ευρωζώνη η "αποτυχημένη" Ελλάδα;

Should Busted Greece Stay In Euro Zone? ©Wall Street Journal
Να μείνει ή να φύγει; Τώρα που είναι πια (σχεδόν) αποδεκτό να παραδέχεται κανείς πως η Ελλάδα δεν είναι αξιόχρεη, τα σημαντικά ερωτήματα μπορεί να τεθούν: πότε να χρεοκοπήσει; Και πρέπει να μείνει στην ευρωζώνη ή όχι;
Το πρώτο ερώτημα είναι πολύ ευκολότερο από το δεύτερο. Μια άμεση χρεοκοπία, που ορισμένοι διέδιδαν πως θα συμβεί αυτή τη Δευτέρα (20/9) δε θα συνέφερε κανένα. Η ελληνική κυβέρνηση συνεχίζει να έχει πρωτογενή ελλείμματα και δεν αντέχει να προχωρήσει σε στάση πληρωμών χωρίς να καλύπτει τις καθημερινές της ανάγκες με τους φόρους που συλλέγει. Κανείς επίσης δεν εγγυάται πως η «ευρωπαϊκή κεντρική τράπεζα» (ΕΚΤ) θα συνεχίσει να δανείζει τη χρεοκοπημένη Ελλάδα και κάπως θα πρέπει να αντιμετωπισθεί ο κίνδυνος της αστραπιαίας κατάρρευσης του ελληνικού τραπεζικού συστήματος, ως αποτέλεσμα του γεγονότος αυτού. Αυτό που κυρίως ενδιαφέρει την ευρωζώνη είναι να αναβληθεί η χρεοκοπία της Ελλάδας έως ότου η Ιρλανδία και η Πορτογαλία αποδείξουν στον υπόλοιπο κόσμο πως είναι πράγματι διαφορετικές περιπτώσεις από την Ελλάδα, και πως η Ελλάδα είναι η μόνη μη αξιόχρεη χώρα στην περιοχή. Η καλύτερη δυνατή απάντηση στην επέκταση της κρίσης θα ήταν να διασωθούν οι άλλες δύο χώρες με τις δικές τους δυνάμεις και να υπερασπιστούν πολιτικές αυστηρής λιτότητας, σε αντάλλαγμα με τη βοήθεια των εταίρων τους.
Οι δανειστές θα έμπαιναν στον πειρασμό να αφήσουν την
Ελλάδα να χρεοκοπήσει από τώρα, αν δεν υπήρχε ο κίνδυνος να συμπαρασυρθούν στο χορό των αναξιόπιστων κρατών η Ισπανία και η Ιταλία· δε μοιάζει τόσο έξυπνη ιδέα να προσκαλέσεις τούτη τη στιγμή τους κερδοσκόπους να επιτεθούν στο ιταλικό χρέος.
Για όλους τους παραπάνω λόγους, τα δύο μέρη τελικά θα συμφωνήσουν σε κάποιο συμβιβασμό που θα επιτρέψει στην Ελλάδα να λάβει τα 8δις της βοήθειας που προγραμματίζεται για τον Οκτώβριο, λίγες μέρες πριν ξεμείνει η Ελλάδα από λεφτά. Έτσι θα κερδηθούν άλλοι τρεις μήνες για τα υπόλοιπα προβληματικά κράτη-μέλη, διάστημα κατά το οποίο ο «ευρωπαϊκός μηχανισμός χρηματοπιστωτικής σταθερότητας» (EFSF) θα παραμείνει πλήρως λειτουργικός ως δανειστής της τελευταίας ευκαιρίας.
Αλλά το ότι αυτή η κατάσταση δεν είναι βιώσιμη, το κατανοούν πλέον οι πάντες, και οι ισχυρισμοί περί του αντιθέτου από την Αθήνα, το Βερολίνο και τις Βρυξέλλες ακούγονται όλο και λιγότερο πειστικοί και περισσότερο ξεψυχισμένοι. Το ζήτημα πια δεν είναι αν η Ευρώπη θα χρειαστεί να προετοιμάζεται για μια χρεοκοπία, αλλά τι είδους χρεοκοπία θα είναι αυτή.
Σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς του Νουριέλ Ρουμπινί (Nouriel Roubini) και άλλων, η έξοδος από την ευρωζώνη και η επαναφορά της δραχμής δεν είναι η λύση. Πέραν της απουσίας νομικού πλαισίου για κάτι τέτοιο, αν η Ελλάδα χρεοκοπούσε και υποτιμούσε μονομιάς το νέο νόμισμά της δε θα ανακτούσε ταυτόχρονα την ελευθερία της. Αντιθέτως, θα έπεφτε κατ' ευθείαν με τα μούτρα σε μια ειδεχθή και παραλυτική θύελλα νομικών προσφυγών για το ποιος δικαιούται να αποπληρωθεί σε ευρώ και ποιος σε (νέες) δραχμές.
Οι οπαδοί της εξόδου από το ευρώ συνηγορούν πως οι υποχρεώσεις της στο εσωτερικό θα πρέπει να αποπληρωθούν στο νέο νόμισμα και στο εξωτερικό σε ευρώ. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε ίσως να επιβληθεί νομικά σε μια ενιαία αγορά που υποτίθεται πως εγγυάται τα δικαιώματα ολόκληρης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) (αν και πολύ αμφιβάλλω).
Ας μην ξεχνάμε πως τυχόν έξοδος της χώρας από την ευρωζώνη θα αντάμειβε όλους εκείνους τους Έλληνες (κατά τεκμήριο τους πλουσιότερους και προνοητικότερους) που έχουν ήδη βγάλει τα χρήματά τους από τη χώρα. Η μισή ελληνική κοινωνία θα εξαθλιωνόταν προς όφελος της άλλης μισής. Ακόμα και σε έναν κόσμο που δεν έχουν απομείνει παρά άδικες λύσεις, μια αδικία αυτού του μεγέθους θα μπορούσε να έχει καταστροφικά αποτελέσματα.
Το άλλο γιγάντιο εμπόδιο στην έξοδο της Ελλάδας από την ευρωζώνη είναι πως το μισό σχεδόν από το χρέος της βρίσκεται στα χέρια κρατικών δανειστών. Το «διεθνές νομισματικό ταμείο» (ΔΝΤ) κατέχει ήδη 17 δις ευρώ ελληνικού χρέους και τα κράτη-μέλη της ευρωζώνης άλλα 35 δις. Η ΕΚΤ έχει περί τα 50 δις ευρώ ελληνικών ομολόγων συν άλλα 96 δις που διαθέτει ως εγγυήσεις για δάνεια προς τις ελληνικές τράπεζες (συν άλλα 15 δις για έκτακτο δανεισμό προς την «τράπεζα της Ελλάδος»).
Αυτό μας κάνει γύρω στα 200 δις, επί συνόλου 350 δις. Η αλήθεια είναι πως είναι πολύ παραπάνω, καθώς η ΕΚΤ δεν αγόρασε μόνο τα περισσότερα ομόλογα σε τιμές πολύ χαμηλότερες της ονομαστικής τους αξίας, αλλά προσφέρει μια γενναιόδωρη έκπτωση όταν δανείζει έναντι ελληνικών εγγυήσεων.
Το συμβούλιο οικονομικών εμπειρογνωμόνων της γερμανικής κυβέρνησης εκτιμά πως για να γίνει βιώσιμο το ελληνικό χρέος, θα πρέπει να περικοπεί κατά 50%. Αν παρ' όλα αυτά η Ελλάδα αναζητήσει την οδό της σωτηρίας της εκτός ευρωζώνης, θα καταλήξει να αποπληρώσει τους ιδιώτες δανειστές της με ψίχουλα. Η άποψη πως μετά από κάτι τέτοιο η χώρα θα μπορέσει σύντομα να επανέρθει στις αγορές δανεισμού είναι απλά εκτός πραγματικότητας.
Αν αντιθέτως παραμείνει εντός της ευρωζώνης και συνεχίσει να συνεργάζεται, ιδίως με τη Φρανκφούρτη, τότε οι προοπτικές της για ελάφρυνση από το χρέος της είναι πολύ καλύτερες. Το EFSF είναι εις θέση να αγοράσει από την ΕΚΤ το χαρτοφυλάκιό της με τα ομόλογα· μπορεί να απαλλάξει τις ελληνικές τράπεζες από τα ελληνικά χρεόγραφα που κατέχουν, με έκπτωση. Αυτό θα σημάνει μερικές βαριές ζημιές για τις τράπεζες, αλλά θα υπάρξουν κεφάλαια διαθέσιμα για την ανακεφαλαιοποίησή τους, και -το σημαντικότερο- η ΕΚΤ δε θα έχει πρόβλημα να δέχεται νέες εγγυήσεις.
Το ερώτημα του αν η Ελλάδα θα τα πάει καλύτερα κυβερνώμενη την επόμενη δεκαετία από Έλληνες ή κοινοτικούς γραφειοκράτες παραμένει ανοικτό. Όσον όμως αφορά τουλάχιστο τη τεχνική διαχείριση της αδυναμίας της αποπληρωμής των χρεών της, όλα δείχνουν πως αυτή θα είναι αρτιότερη και ευκολότερη εντός της ευρωζώνης.
Του Geoffrey T. Smith συντάκτη στην «Ουολ Στριτ τζόρναλ» via ppol
www.epikairo.gr