Δύναμη, γνώση και αγάπη

Η πολιτική ατζέντα των πρόσφατων χρόνων απαρτίζεται κυρίως από σκάνδαλα: υποκλοπές Vodafone, δομημένα ομόλογα ασφαλιστικών Ταμείων, Βατοπεδινό real estate, δωροδοκίες Siemens κ. ά. Tελευταίο, ποινικό εκ πρώτης όψεως, αλλά βαθύτατα κοινωνικό και πολιτικό σε δεύτερη ανάγνωση, η αποκάλυψη ισχυρών πυρήνων οργανωμένου εγκλήματος με ευρύτερες διασυνδέσεις και καλύψεις.

Από σκάνδαλο σε σκάνδαλο. Κάθε νέο σκάνδαλο σκεπάζει το προηγούμενο, ξεχνάμε τις λεπτομέρειες, τα πρόσωπα, τις διασυνδέσεις· αυτή είναι η ασφαλέστερη οδός σωτηρίας για τους εμπλεκόμενους. Ο χρόνος λευκαίνει τα οστά, ξεπλένει τη μνήμη. Το πολιτικό προσωπικό εκμεταλλεύεται τη βουλευτική ασυλία και πορεύεται ατιμώρητο εν παραγραφή, κάτι φτωχοδιάβολοι σύρονται για μερικές μέρες στα τηλεδικεία, πέφτουν οι δικηγόροι στη μέση, οι αναβολές, αστράφτει το φλας στον επόμενο απατεώνα, πάει, ξεχάστηκε. Ποιος θυμάται σήμερα τους κουμπάρους και το καρτέλ του γάλακτος;

Κάθε σκάνδαλο όμως, κάθε αποκάλυψη βούρκου και δομικής ανομίας, ταράζει το συλλογικό φαντασιακό. Και δεν το αφήνει ίδιο. Το αφήνει ακόμη πιο πικρό και άδειο. Αφήνει το συλλογικό σώμα, τους ανθρώπους, εμάς, πιο άδειους και διαψευσμένους, με ταγκή επίγευση, με την πικρή επίγνωση ότι κι αυτό το αίσχος κάπως θα μισοχωθεί, οι αυτουργοί θα μείνουν ατιμώρητοι και οι μηχανισμοί που τα παρήγαγαν όλα αυτά θα εξακολουθήσουν να παράγουν νόσο και σκάνδαλο και ανομία, ίδιοι και απαράλλαχτοι, απείραχτοι.

Κάθε πληγή, όσο μικρή, αφήνει τη δική της ουλή στο κοινωνικό σώμα. Γεμίζουμε ουλές. Το πετσί μας, κεντημένο ουλές, όλο και πιο χοντρό, με στομωμένους αισθητήρες. Προχωράμε στομωμένοι και ματαιωμένοι, οργισμένοι καταρχάς και ξεθυμασμένοι εν συνεχεία, άθυμοι και απαθείς, στομωμένοι από κυνισμό και απογοήτευση. Ηττημένοι χωρίς μάχη.

Ο δημόσιος βίος είναι θέατρο παραδειγματισμού. Τέτοια παραδείγματα είναι η απολογία του Σωκράτη και η θανάτωσή του, ο οστρακισμός του Αριστείδη, η αποχώρηση του Κιγκινάτου, η μεταρρύθμιση και η δολοφονία των Γράκχων, η μεταρρύθμιση και η πτώση του Χαρίλαου Τρικούπη. Αντιστρόφως ανάλογα παραδείγματα είναι όσα διαδραματίζονται στην πολιτική σκηνή του καιρού μας. Είπαμε: ατιμωρησία, φυγοδικία, ανανδρία, εξουσιολαγνία· ηγέτες δειλοί και τυχάρπαστοι, αφιλοσόφητοι. Φουκαράδες.

Σε αυτό το θέατρο σκιών και δειλαίων διαπαιδαγωγείται πολιτικά το πλήθος σήμερα, αυτό το ήθος αναπαράγει, άθυμα αλλά και βουλιμικά, άκεφα αλλά και ζηλόφθονα και πολλαπλασιασμένα. Πόσο διαφέρουν γενετικά το ήθος του μεγαλομάνατζερ που δωροδοκεί τη δημοκρατία και τους λειτουργούς της, από το ήθος του επίορκου δικαστή, το ήθος του προέδρου ασφαλιστικού ταμείου που τζογάρει τον κοινωνικό πόρο από το ήθος του καλόγερου-μπίζνεσμαν, το ήθος του μαστροπού αστυνόμου από το ήθος του αφηνιασμένου γκάνγκστερ που διαφημίζει τα συμβόλαιά του σαν Εξπρές Σέρβις; Ιδίου γένους είναι. Από την ίδια μήτρα απληστίας, αλαζονίας και κακίας βλασταίνουν. Μόνο η κλίμακα αλλάζει, τα μεγέθη και οι φανερώσεις.

Από αυτή τη μήτρα βλασταίνει το πλήθος. Σε αυτό το πεδίο γεννιούνται παιδιά, λειτουργούν σχολεία, εκδίδονται βιβλία, εκφωνούνται λόγοι παραινετικοί, εξαγγέλλονται εκσυγχρονισμοί, διαπαιδαγωγούνται μάζες. Σε αυτόν τον ακανθώνα καλούνται γονείς να αναστήσουν τα παιδιά τους και να τους μεταδώσουν αρχές και κανόνες. Ανθρωποι με αμαρτίες και σφάλματα, πολίτες με αδυναμίες και συμβιβασμούς, ναι, οπωσδήποτε. Αλλά άνθρωποι που ατταβιστικά, πεισματάρικα, σχεδόν απεγνωσμένα, θέλουν το καλύτερο για τις εκκολαπτόμενες γενιές, για τα παιδιά τους· καλύτερο από το δικό τους.

Τι λες σε αυτούς τους νεοσσούς πολίτες, τους νεοεισερχόμενους στο θέατρο του δημόσιου παραδειγματισμού; Ποια τα παραδείγματα; Ο φυγόδικος μάνατζερ, ο φοροφυγάς δημοσιογράφος, ο λαμογιοκαλόγερος, ο επίορκος λειτουργός, ο ψεύτης και δειλός πολιτικός. Λαμπρά. Εως ότου αποκαλυφθούν, κυκλοφορούν στα καλύτερα σαλόνια, μιλούν με στόμφο στην τηλεόραση, βραβεύονται από επιμελητήρια, είναι χορηγοί φιλανθρωπικών γκαλά, συμβουλεύονται τους καλύτερους δικηγόρους, συναλλάσσονται με τις σοβαρότερες τράπεζες. Είναι οι επιτυχημένοι. Είναι παραδείγματα.

Τα άλλα παραδείγματα είναι οι μόλις ορατοί «κανονικοί» άνθρωποι, χωρίς πλούτο, χωρίς λάμψη, χωρίς βροντώδεις επιτυχίες. Δεν κλέβουν, δεν εξαπατούν, δεν προδίδουν, δεν ποδοπατούν· η ηθική-πολιτική υπόστασή τους ορίζεται από τα «δεν» που κατορθώνουν καθημερινά, επώδυνα, με υλικό κόστος, σε αυτό το θέατρο σκιών και δειλαίων. Είναι τα λοιδορούμενα κορόιδα, οι λούζερ. Αυτοί είναι οι πολλοί όμως, κι αυτοί εντέλει δίνουν τον ιστορικό τόνο, αυτοί διαπαιδαγωγούν τους νεοσσούς με το ζωντανό τους παράδειγμα, των μικρών μαχών, των μικρών νικών, της φιλίας, της πίστης, της συγχώρεσης, των ανθρώπινων αντινομιών, των ανθρώπινων σφαλμάτων. Αυτοί οι άνθρωποι, εμείς, οφείλουμε να κληροδοτήσουμε στα παιδιά μας τα λάθη, τις ήττες και τις νίκες μας· και μια ευχή, όπως τη γράφει ο ποιητής Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος (περιοδ. Σημειώσεις, Ιούνιος 2009): «Κι αφού αυτά είναι τα ελεεινά δεδομένα που, εκόντες άκοντες, κληροδοτούμε “στα παιδιά μας”, ας τους ευχηθούμε (αν έχουμε καν αυτό το δικαίωμα πλέον), ας τους ευχηθούμε στους δικούς τους αγώνες τουλάχιστον δύναμη, γνώση και αγάπη - αλλά προπάντων δύναμη. Γιατί όπως χωρίς την αγάπη και τη γνώση μπορεί να γίνει κανείς θύτης, χωρίς τη δύναμη θα γίνει οπωσδήποτε θύμα - και δεν του αξίζει ούτε το ένα ούτε το άλλο».

Ν. Ξυδάκη -Καθημερινή